De psychologie van het handelen en waarom day-trading niet werkt

Psychologie speelt een belangrijke rol in het beleggingsproces; de massa wordt gedreven door hebzucht en angst. Dit is de reden dat koersbewegingen vaak overdreven worden; de koersen schieten onder extreme omstandigheden te ver door naar boven en naar beneden. Dat biedt kansen voor degene die het hoofd koel kan houden en goed kan timen.

Ook op individueel vlak speelt psychologie een rol; elke belegger wordt geconfronteerd met bepaalde emoties zoals:

  • Spijt
  • Frustratie
  • Hebzucht
  • Angst

Er is de angst om geld te verliezen; er is de angst om de tussentijdse winst te verspelen. Soms is er geen angst, wat kan leiden tot roekeloosheid en een totaal verkeerde verhouding tussen het te lopen risico en het winstpotentieel.

Een belegger die anderen de schuld geeft van verliesgevende posities, krijgt het lastig op de financiële markten. Dat geldt ook voor beleggers die moeite hebben hun ongelijk toe te geven. Wanneer iemand een verliesgevende positie heeft kan dit fatale gevolgen hebben; iemand vertikt het om zijn verlies te nemen en hoopt dat de markt weer terugkomt. Hoop is echter een nogal wankele basis waar doorgaans geen structureel competitief voordeel uit voortvloeit. Een verliesgevende positie niet op tijd sluiten zorgt voor een sneeuwbaleffect; het wordt steeds moeilijker om uit de markt te stappen en het verlies wordt ondertussen alleen maar groter. Op die manier kan een belegger met één transactie het hele handelskapitaal verspelen.

Verantwoordelijkheid nemen voor je posities en objectief je fouten analyseren is een beter startpunt. Een geleden verlies moet niet persoonlijk opgevat worden. Iemand die een methodiek heeft die voor hem of haar werkt moet vasthouden aan die aanpak; ook als er zich een reeks verliesgevende transacties voordoen. Verliezen zijn onderdeel van het beleggen en zeggen verder niets over de persoon zelf; ze zijn onderdeel van het beleggingsproces en de methodiek, net zoals een restaurant incalculeert dat er zo nu en dan een glas of een bord sneuvelt.

De markt is niet op de hoogte van de emotionele bagage die iemand met zich meedraagt of een onrealistisch zelfbeeld. Het is totaal niet relevant of iemand via de markt zijn of haar gelijk probeert te halen. De markt is geen rekensom met een juiste uitkomst. De wetten die in het dagelijks leven en op school gelden zijn niet van toepassing; iets is niet goed of fout.
Financiële feiten of gebeurtenissen die nu door de financiële markten genegeerd worden, kunnen over een jaar ineens van het allergrootste belang zijn en een voortdurende impact op de prijsvorming hebben.  Het is de kunst om deze gebeurtenissen in de juiste context te plaatsen, en de relevantie te toetsen aan de hand van de actuele prijsvorming en de onderlinge wisselwerking tussen financiële grootheden.
Een nieuwsfeit dat zeer negatief zou moeten zijn voor de aandelenmarkt, maar slechts een lichte daling veroorzaakt, duidt erop dat de verkopers het af laten weten. De markt ligt er sterk bij. De koersen stijgen nog maanden door. Totdat plotseling hetzelfde nieuwsfeit weer opduikt en de koersen in korte tijd met procenten tegelijk omlaag gaan. Het nieuwsfeit wordt niet langer genegeerd, de bullmarkt is ten einde. De factor tijd speelt hierin een grote rol, alsmede de neiging van de koersen om te ver door te schieten naar boven of beneden.

Van verliezen leer je, maar dat begint met het nemen van de verantwoordelijkheid van zo’n verlies. De belegger zit zelf achter de knoppen, dus er is niemand anders die verantwoording hoeft af te leggen.

Veel gemaakte fouten door handelaren en beleggers

Beleggers lopen vaak tegen dezelfde problemen aan. Onderstaand een uiteenzetting van veel voorkomende fouten:

  • De winst niet nemen of om laten slaan in een verlies
    Zoals je bij het aangaan van een positie een stoploss niveau hanteert waarmee je het maximale verlies beperkt, moet je ook zorgen dat wanneer de transactie loopt, je een eventuele (papieren) winst niet om laat slaan in een verlies.Het is daarom van belang dat je, voordat je een positie opzet, duidelijk in kaart brengt op welk niveau je je verlies neemt en wat het koersdoel is waarop je de winst verzilvert. Eveneens is het van belang het stoploss niveau te verschuiven, nadat je positie op een (acceptabele) winst staat, zodat je de tot dan toe opgebouwde winst niet om laat slaan in een verlies.Als je van tevoren weet tot welk niveau je risico wilt lopen, en waar je de winst gaat nemen, dan is dit helder. Hier zal dan op het moment dat de positie loopt geen onduidelijkheid over bestaan. Tijdens het managen van de positie is het dus zaak om de opgebouwde winst ook te beschermen. Zie het als een soort winst-stop.
  • Je verlies niet nemen
    Het tegen beter weten in door laten lopen van de verliezen komt vaak voor. Sommige beleggers weigeren vooraf een stoploss niveau mee te geven, of verschuiven de stoploss op het moment dat dit maximale te lopen verlies in beeld komt.Dit zijn benaderingen die niets met professioneel beleggen te maken hebben. Het is zaak dat je vooraf weet waarom en met welk doel je een transactie aangaat. Alle mogelijke scenario’s moeten duidelijk zijn zodat je exact weet waar je de markt ingaat; dus waar je een openingskoop of verkoop doet, en wanneer je je verlies neemt of wanneer je je winst neemt.Alles wat daarvan afwijkt leidt alleen maar af en kan zorgen voor iets dat beleggers te allen tijde moeten vermijden: impulsief handelen.
  • Impulsief handelen
    Het doen van niet geplande transacties, of afwijken van de handelsmethode, leidt over het algemeen ook niet tot structurele winstgevendheid. Het kan verleidelijk zijn om een aandeel dat ineens omhoog schiet aan te kopen. Je wordt als het ware de markt ingezogen. Maar dit impulsief reageren op een flinke koersstijging, vloeit voort uit de angst om het eventuele vervolg van de stijging te missen. Halsoverkop koopt de belegger het aandeel; een aankoop die vooraf niet gepland was en niets te maken heeft met de handelsmethode. Dikwijls zakt de koers weer net zo snel in en volgt een paniekreactie van de belegger: het aandeel wordt met verlies verkocht. 
  • Te kleine winst nemen
    Zoals wielen onderdeel uitmaken van een auto, maken verliezen deel uit van het beleggingsproces; je kan het één niet los zien van het ander. Van de honderd transacties zal misschien de helft in een verlies uitmonden. Een belegger die moeite heeft met dit gegeven kan in de verleiding komen, om telkens wanneer een positie op een kleine winst staat, deze winst direct te verzilveren.
    Dit druist echter in tegen de regel: neem je verliezen snel en laat je winsten doorlopen. Dit is van groot belang, juist vanwege het feit dat doorgaans de helft van de transacties verliesgevend is. Tegenover deze vooraf vastgestelde, beperkte verliezen zullen dus aanzienlijke winsten moeten staan.
    Doorgaans wordt er uitgegaan van een winst-/verlies ratio van 2:1. Probeer je te richten op een verhouding van minimaal 5:1. Dit zorgt ervoor dat je je beperkt tot de posities met het grootste winstpotentieel en het kleinste risico. Het nemen van een te kleine winst leidt op den duur tot verlies van het handelskapitaal. Ook een hoog percentage winstgevende transacties zal je dan niet kunnen redden.
  • De hele dag naar het scherm kijken op zoek naar transacties
    Dit kan leiden tot over-trading. Het is een misverstand dat vaak handelen leidt tot een grotere winstgevendheid. Vaak handelen leidt er dikwijls toe, dat afgeweken wordt van de handelsmethode of strategie. De enige die er rijk van wordt is de broker, aangezien deze commissie genereert over alle transacties.

    Het uitgangspunt moet altijd zijn: zo min mogelijk handelen, winstgevende posities zo lang mogelijk aanhouden en verliezen direct afkappen.

    Er zijn vele redenen waarom mensen gaan handelen op de beurs. Hopelijk vloeit een handelsidee voort uit een winstgevende strategie of een fundamentele ontwikkeling. Het komt helaas vaak voor dat beleggers uit pure verveling een transactie aangaan, of bijvoorbeeld omdat ze op zoek zijn naar spanning of niet goed in hun vel zitten en hopen dat een snelle winst de gemoedstoestand iets zal verbeteren.
    Het is duidelijk dat dit niets met succesvol beleggen te maken heeft. Het zijn de verkeerde redenen die uiteindelijk zullen resulteren in verlies. Het is geen enkel probleem om een tijdje niet te handelen, en gewoon af te wachten tot het juiste moment zich voordoet. Want onthoud: geen positie is ook een positie…
  • “Revenge trading”
    Dit houdt in: na een verliesgevende transactie, proberen dit verlies meteen terug te winnen. Er bestaat niet zoiets als je verlies weer goedmaken of terugverdienen. Elke transactie staat op zich en leidt tot winst of verlies of break even. Elke beleggingsstrategie levert winsten en verliezen op. Als je honderd keer handelt levert dat misschien 45 keer een winst op. Dat hoeft geen enkel probleem te zijn, zolang je er voor zorgt dat je winsten telkens een stuk groter zijn dan de verliezen.
    Het missen van een (geplande) transactie die winst had opgeleverd, kan ook een vorm van revenge trading veroorzaken. Het spijtgevoel of boosheid, omdat je de potentiële winst bent misgelopen, kan er voor zorgen dat je geforceerd “op zoek” gaat naar transacties en het niet zo nauw neemt met het exact volgen van de handelsmethode. Een misgelopen winst veroorzaakt vaak nog sterkere negatieve emoties dan een verlies, en kan resulteren in het impulsief aan- of verkopen op het verkeerde moment.

    Stel, je zit ’s ochtends te twijfelen of je een bepaald aandeel zal kopen. De koers beweegt zich volgens een patroon dat de aankoop van het aandeel valideert, maar toch houdt iets je tegen. Plotseling begint de koers te stijgen. Je hebt je hand op de aankoopknop maar de prijs gaat zo snel omhoog dat je eigenlijk te laat bent. Je hebt spijt dat je niet gekocht hebt en blijft met een teleurgesteld gevoel achter. Je wil je revancheren. Aan het eind van de ochtend stijgt de koers weer flink. De verleiding wordt te groot, en je besluit het aandeel “market” te kopen. Nog even stijgt de koers verder, je staat meteen op winst. Plotseling begint het aandeel te zakken. Als een baksteen daalt de prijs en een gevoel van spijt treedt op. In paniek verkoop je het aandeel. Een gevoel van opluchting maakt zich meester van je. Na de lunch vormt zich een bodem. Er worden gunstige cijfers uit Amerika gepubliceerd en de koers begint weer langzaam op te lopen. Deze stijging verloopt zo hard dat je in no time flink boven de koers zit waarvoor je aanvankelijk gekocht had. Tijdens de slotveiling spuiten de koersen tegen een hoog volume over een breed vlak nogmaals omhoog, jouw aandeel voorop. Je wilt perse deel uitmaken van deze koersexplosie en koopt weer “market” een pakket aandelen. De volgende ochtend publiceert het bedrijf mooie jaarcijfers. De koers stijgt nog iets door en stort daarna volledig in. Je stoploss wordt geraakt en voor de tweede keer in twee dagen noteer je een verlies met het aandeel.

    Je emoties hebben tot tweemaal toe geleid tot verkeerde keuzes. Revanchegevoelens en de angst om een nieuwe koersstijging mis te lopen hebben geleid tot teleurstelling, paniek en spijt. Dit alles ondanks dat de handelaar een winstgevende methode had.

Waarom day trading voor particulieren meestal niet werkt

Day trading verkleint de kans op winst aanzienlijk. De hoeveelheid transacties, en daarmee de transactiekosten, nemen toe. Het gevaar van impulsief handelen bestaat; het opzetten van zogenaamde “niet geplande” transacties. Er doen zich op de lagere timeframes (de urengrafiek en lager) teveel nietszeggende koersbewegingen voor die een belegger de markt in kunnen lokken.
In de praktijk betekent dit dikwijls dat iemand achter de koersen aanholt en per saldo hoog koopt en laag verkoopt. Dit fenomeen gekoppeld aan het begrip “leverage”, zorgt er vaak voor dat beleggers snel hun handelskapitaal verliezen.

Dat handelskapitaal is vaak aan de lage kant omdat er met een minimale marginverplichting al een positie ingenomen kan worden.
Maar met een handelskapitaal van een paar duizend euro wordt het moeilijk om op jaarbasis een ton te verdienen. Het is niet onmogelijk maar de kans is gering.
Denk ook aan de tegenpartij. Dat zijn de professionals met snellere systemen, een informatievoorsprong en meer geld.

Als je als particulier kiest voor day trading zeg je eigenlijk: ik ga tien keer tegen Messi of Ronaldo voetballen en verwacht acht keer te winnen.
Weer geldt: speculeren is een vak, net als piloot, hartchirurg of timmerman.
Het is niet iets wat je ineens beheerst omdat je een laptop en real time koersinformatie hebt.

De professionals beschikken wel over de benodigde marktkennis en handelservaring. Daar komt bij dat ze tegen minimale kosten handelen.
Want dat is één van de redenen dat het voor particuliere day traders praktisch onmogelijk is winstgevend te handelen: de hoge aan- en verkoopkosten.
Denk aan een round turn commissie op opties en futures van 5 à 6 euro voor de particulier tegenover een paar cent voor de professional.

Iemand die 25 transacties per dag doet en telkens de volle mep commissie betaalt, zal zijn winsten lang door moeten laten lopen en de verliezen direct af moeten kappen.
Dat is een tweede probleem waar particuliere day traders tegenaan lopen. In de praktijk nemen zij de winsten namelijk te snel en het verlies op het moment dat de stoploss geraakt wordt, of nog later. Dit gegeven in combinatie met de hoge commissiekosten zorgt ervoor dat er aan het eind van het jaar, of al veel eerder, een verlies uitrolt.

Om winstgevend te zijn moet er zeer gedisciplineerd gehandeld worden.
Maar de computergestuurde systemen en grote partijen zullen de particulieren telkens de markt in lokken. Zij weten feilloos de zwakke plekken te vinden en kunnen precies zien waar de stoploss niveaus zitten. En ook als ze dat niet konden zien zou het niet zo ingewikkeld zijn om in te schatten op welke niveaus het verlies voor de groep particulieren te groot wordt.
Vlak voor een stijging zakt de koers vaak nog even flink terug. Er worden stoploss niveaus geraakt waarna de koers omkeert en gigantisch stijgt. Dit is een situatie die zich keer op keer voordoet.

Day traders handelen vaak op kleine timeframes zoals de 5 minuten grafiek. Het grootste nadeel hiervan is dat wanneer de marktvolatiliteit toeneemt de stoploss niveaus een stuk ruimer gezet zouden moeten worden.
Dit is nodig om te voorkomen dat je voortijdig de markt wordt uitgedrukt.
Maar met de minimale winsten waar de meeste day traders genoegen mee nemen ontstaat dan een negatieve winst- en verlies verhouding.
Je verwachte winst is bijvoorbeeld EUR 100 terwijl je maximale verlies EUR 150 is. Een winstgevende transactie gevolgd door een verliesgevende transactie levert dus een verlies van EUR 50 op. Tel daar de commissiekosten en slippage bij op en je rekening vermindert razendsnel in waarde.

In de praktijk gaan day traders er vanuit dat de meeste transacties winstgevend zullen zijn. Ook dat is een misverstand. Een professionele day trader scoort met gemiddeld 50% tot 60% van de transacties een winst. Uiteindelijk is hij winstgevend omdat hij z’n verliezen beperkt en de winsten door laat lopen. Daarnaast betaalt hij een te verwaarlozen bedrag aan commissie.

Zelfs als een particuliere day trader een bewezen winstgevend systeem tot zijn beschikking zou hebben is dat geen garantie voor succes.
Dan komen de psychologische aspecten namelijk om de hoek kijken. Heeft iemand de discipline en het geduld om dit systeem toe te passen? Elk systeem levert winsten en verliezen op. Dus in theorie kunnen de eerste 10 transacties verliesgevend zijn, ook met een winstgevend systeem.
Hoe reageert iemand dan? Verliest hij zijn zelfbeheersing en begint hij lukraak posities in te nemen om zo snel mogelijk zijn verlies goed te maken? Gaat hij kleine aanpassingen maken op het systeem, of misschien zelfs op zoek naar een nieuwe handelsmethode?
Vaker handelen is al in het nadeel van de particuliere handelaar vanwege de hoge transactiekosten. En een systeem dat voor de één werkt kan voor de ander verliesgevend zijn. De reden? Het onder controle houden van je emoties.

Brokers doen er alles aan om ervoor te zorgen dat mensen zoveel mogelijk transacties doen. Daar is de hele industrie op ingericht: beleggingsliteratuur, online cursussen, trading coaches. Uiteindelijk is het iets wat particulieren zelf ook willen: zoveel mogelijk handelen.
Vaak om de verkeerde redenen:

  • Op zoek naar actie en spanning (verveling)
  • Gokzucht
  • Hebzucht
  • Bevestiging zoeken
  • Handelen omdat je niet goed in je vel zit en hoopt op een snelle winst

Het uitgangspunt van onze handelsmethode is:

  • Zo min mogelijk handelen
  • Beperkt gebruik van leverage
  • Handelsbeslissingen nemen aan de hand van de hogere timeframes (maand-, dag-, weekgrafiek)

Deze regels vergroten je kansen aanzienlijk.
De commissie is dan geen issue meer omdat je weinig handelt. De kans dat je stoploss niveau geraakt wordt door plotselinge koersveranderingen is veel kleiner. Dit komt omdat je telkens focust op de grote bewegingen in de markt tegen een beperkt risico.

Tot slot wordt er beperkt en verantwoord gebruik gemaakt van leverage, waardoor tegengestelde koersbewegingen geen onevenredig groot impact op het handelskapitaal hebben.
Je loopt niet het risico om een margin call te krijgen of in één keer je handelskapitaal te verliezen.